Năm điều chỉ số EPS không nói ra
Một con số EPS trên báo cáo trông rất gọn: lợi nhuận chia cho số cổ phiếu, ra bao nhiêu đồng trên mỗi cổ phần. Chính vì gọn nên người đọc dễ coi nó là câu trả lời đầy đủ về sức khoẻ doanh nghiệp. Phần nói về hạn chế trong bài giải thích lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu liệt kê năm trường hợp con số này có thể bị bóp méo. Bài này đi lần lượt từng trường hợp, kèm câu hỏi người đọc có thể tự đặt ra khi gặp nó.
Nhắc lại EPS được tính thế nào
EPS, viết tắt của Earnings Per Share, là phần lợi nhuận sau thuế được phân bổ cho mỗi cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Công thức là lợi nhuận ròng trừ cổ tức cổ phiếu ưu đãi, rồi chia cho tổng số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Như vậy EPS có hai vế: tử số là phần lợi nhuận thuộc về cổ đông phổ thông, mẫu số là số cổ phiếu. Mỗi hạn chế dưới đây đều tác động vào một trong hai vế đó.
Minh hoạ: chỉ số eps
🔗 Xem thêm: EPS là gì? Công thức tính và ví dụ bằng số
Năm trường hợp cần đọc kỹ
- Chất lượng lợi nhuận: EPS có thể tăng đột biến nhờ khoản lãi một lần như bán tài sản, thanh lý tài sản cố định hoặc hoàn nhập dự phòng, thay vì đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.
- Cách ghi nhận kế toán: thay đổi phương pháp khấu hao, cách ghi nhận doanh thu hoặc cách định giá hàng tồn kho có thể làm lợi nhuận ròng đổi theo, kéo EPS đổi theo, và làm việc so sánh giữa các công ty khó hơn.
- Pha loãng: khi doanh nghiệp phát hành cổ phiếu cho nhân viên, trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc có trái phiếu chuyển đổi, số cổ phiếu lưu hành tăng và EPS giảm, dù hoạt động kinh doanh chưa chắc kém đi.
- Rủi ro từ nợ vay: EPS phản ánh kết quả ngắn hạn, không cho thấy mức đòn bẩy tài chính hay biến động riêng của ngành. Doanh nghiệp có EPS cao nhưng nợ vay quá lớn vẫn có nguy cơ phá sản.
- EPS âm: khi doanh nghiệp thua lỗ, EPS mang dấu âm, và việc dùng EPS để tính chỉ số P/E không còn ý nghĩa. Khi đó người phân tích chuyển sang chỉ số khác như P/B.
Câu hỏi đi kèm mỗi trường hợp
Với từng trường hợp trên, người đọc có thể đặt một câu hỏi tương ứng khi xem báo cáo. EPS kỳ này tăng nhờ doanh thu cốt lõi hay nhờ một khoản thu bất thường? Doanh nghiệp có thay đổi chính sách kế toán trong kỳ không? Số cổ phiếu lưu hành cuối kỳ có khác đầu kỳ không, và khác vì lý do gì? Cơ cấu nợ của doanh nghiệp đang ở mức nào so với vốn chủ sở hữu?
Minh hoạ: chỉ số eps
Câu hỏi về số cổ phiếu có thể trả lời một phần bằng cách đặt EPS cơ bản cạnh EPS pha loãng. EPS cơ bản chỉ tính cổ phiếu phổ thông đang lưu hành, còn EPS pha loãng cộng thêm cổ phiếu dự kiến phát hành từ trái phiếu chuyển đổi, quyền chọn hay cổ phiếu thưởng cho nhân viên. Khi hai con số bằng nhau, cấu trúc vốn đơn giản. Khi EPS cơ bản lớn hơn, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu có thể bị chia nhỏ hơn trong tương lai.
Kết luận
EPS là phép chia gọn, nhưng cả tử số lẫn mẫu số đều có thể đổi vì những lý do không liên quan tới hoạt động kinh doanh. Đọc EPS cùng chất lượng lợi nhuận, số cổ phiếu lưu hành và mức nợ vay giúp con số này có ngữ cảnh. Nội dung mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.
Minh hoạ: chỉ số eps
#eps #baocaotaichinh #vpbanks