วิธีสังเกตแอปเกมปลอม ม็อดแฝงมัลแวร์ และตัวติดตั้งนอกช่องทาง

เกมดังที่กำลังเป็นกระแสมักมีแอปหน้าตาคล้ายกันโผล่ตามมาเป็นสิบตัวภายในไม่กี่วัน ลอกภาพหน้าจอมาทั้งชุดจนหน้าร้านดูน่าเชื่อถือมาก คนที่กดติดตั้งไปมักไม่ได้ประมาท แต่แค่ไม่รู้ว่าต้องดูตรงไหน เพราะเมื่อรู้ว่าดูอะไรบ้างก็ใช้เวลาตรวจไม่ถึงหนึ่งนาที บทความนี้จะไล่จุดตรวจก่อนกดติดตั้งและวิธีเก็บกวาดหากพลาดไปแล้ว เพื่อให้ตัดสินใจได้เองโดยไม่ต้องรอให้เครื่องมีอาการก่อน
ทำไมแอปเกมปลอมถึงยังหลอกคนได้อยู่
คนทำแอปปลอมไม่ได้พึ่งความประมาท แต่พึ่งจังหวะที่คนกำลังรีบและกำลังอยากเล่น ช่วงที่เกมใหญ่เปิดตัวคือช่วงที่คนค้นหาชื่อเกมนั้นมากที่สุด ความอยากเล่นก่อนคนอื่นทำให้คนข้ามขั้นตอนตรวจสอบไปเอง ทั้งที่สัญญาณเตือนแสดงอยู่บนหน้าจอตั้งแต่ก่อนกดแล้ว อีกกลุ่มที่ตกเป็นเป้าคือคนที่อยากได้ของในเกมโดยไม่ต้องจ่าย เพราะความอยากได้ทางลัดคือช่องทางที่เปิดง่ายที่สุด
สิ่งที่แอปปลอมต้องการมักไม่ใช่เงินโดยตรงในวันแรก แต่เป็นสิ่งที่ขายต่อได้ ทั้งบัญชีเกมที่มีของสะสมอยู่ซึ่งมีมูลค่าในตลาดมือสอง บางตัวไม่ได้ขโมยอะไรเลยแต่เปลี่ยนเครื่องเราให้ทำงานให้เขา เช่นกดดูวิดีโอเบื้องหลังโดยที่เจ้าของเครื่องไม่รู้ตัวเลย ความเสียหายมักลามไปถึงบัญชีอื่นที่ใช้รหัสเดียวกันด้วย การป้องกันไว้ก่อนจึงถูกกว่าการตามแก้มาก
จุดสังเกตทีละข้อ
1. แอปเลียนแบบสร้างความน่าเชื่อถือปลอมยังไง
วิธีที่ใช้กันมากที่สุดคือลอกทุกอย่างที่ตามองเห็นจากหน้าร้านของเกมจริง ทั้งสีและแบบอักษรที่ทำให้หน้าร้านดูเหมือนกันแทบทั้งหมด จุดที่มักลอกไม่เหมือนคือรายละเอียดที่ต้องใช้เวลาสร้าง เช่นขนาดไฟล์ที่เล็กผิดปกติเมื่อเทียบกับเกมภาพระดับนั้น อีกอย่างที่พบบ่อยคือมีคำต่อท้ายชื่อว่าเวอร์ชันพิเศษ รายละเอียดเล็ก ๆ พวกนี้แยกของจริงออกจากของปลอมได้เกือบทุกครั้ง
2. รีวิวและยอดดาวน์โหลดที่ดูผิดปกติ
ตัวเลขในหน้าร้านค้าเป็นสิ่งที่ปั่นได้ แต่ปั่นให้เนียนทั้งชุดนั้นยาก จุดที่ขัดกันเองคือแอปเพิ่งลงไม่กี่วันแต่มีคะแนนเต็มจากคนจำนวนมาก ให้เลื่อนไปอ่านรีวิวคะแนนต่ำก่อนเสมอ เพราะของจริงจะซ่อนไว้ตรงนั้น ข้อความชมมักกว้างจนใช้กับแอปอะไรก็ได้โดยไม่ต้องแก้ รีวิวของคนเล่นจริงจะบ่นเรื่องเล็ก ๆ ที่คนแต่งเรื่องคิดไม่ถึง ถ้าอ่านสิบรีวิวแล้วเหมือนคนเดียวเขียนหมด ให้ถอยไว้ก่อน
3. สิทธิ์ที่เกมไม่มีทางต้องขอ
ตอนติดตั้งหรือเปิดครั้งแรก แอปจะขอสิทธิ์เข้าถึงส่วนต่าง ๆ ของเครื่อง เกมที่ใช้ตำแหน่งจะขอสิทธิ์นั้นเฉพาะเมื่อเป็นเกมที่เดินหาของ สิทธิ์ที่ควรทำให้หยุดคิดทันทีคือกลุ่มที่ไม่เกี่ยวกับการเล่นเลย เช่นการอ่านข้อความสั้นหรือการเข้าถึงรายชื่อผู้ติดต่อทั้งหมด ถ้าปฏิเสธแล้วแอปปิดตัวเองไปเลย นั่นคือคำตอบที่ชัดพอแล้ว เกมที่ทำมาดีจะทำงานได้แม้เราปฏิเสธสิทธิ์ที่ไม่จำเป็น
4. ม็อดและโปรแกรมโกงคือช่องทางมัลแวร์ที่พบบ่อย
ไฟล์ที่โฆษณาว่าปลดล็อกทุกอย่างหรือทำให้เล่นชนะได้ง่ายคือเหยื่อล่อที่ได้ผลที่สุด เพราะคำเตือนความปลอดภัยที่ขึ้นมาจะถูกกดข้ามไปเองอยู่แล้ว คำแนะนำที่มากับไฟล์พวกนี้มักบอกให้ปิดระบบป้องกันก่อน โดยให้ยกเว้นโฟลเดอร์นั้นไว้ในรายการที่ไม่ต้องสแกน ซึ่งเท่ากับเปิดประตูให้ทุกอย่างที่อยู่ในไฟล์นั้นทำงานได้เต็มที่ คำสั่งให้ปิดระบบป้องกันคือสัญญาณที่ไม่ต้องคิดต่ออีกแล้ว
5. ตัวติดตั้งนอกช่องทางและไฟล์ที่ถูกแก้มาแล้ว
การติดตั้งจากไฟล์ที่โหลดมาเองไม่ได้ผิดเสมอไป แต่ความเสี่ยงต่างกันคนละระดับ เพราะไม่มีใครตรวจไฟล์นั้นก่อนถึงมือเราเลยแม้แต่ขั้นตอนเดียว สัญญาณอันตรายที่พบบ่อยคือขั้นตอนติดตั้งที่ยุ่งยากผิดปกติ เช่นต้องกดยืนยันผ่านหน้าเว็บหลายชั้นก่อนจะได้ไฟล์จริง ไม่มีเกมของแท้ที่ไหนต้องให้เรากรอกรหัสผ่านบนหน้าที่ไม่ใช่ของเกม ถ้าเจอขั้นตอนแบบนี้ให้ปิดทิ้งได้เลยโดยไม่ต้องลังเล
6. ตรวจชื่อผู้พัฒนาให้ถูกวิธี
หลายคนดูแค่ชื่อเกมแล้วกด ทั้งที่ชื่อผู้พัฒนาบอกอะไรได้มากกว่ามาก ให้กดที่ชื่อผู้พัฒนาเพื่อดูว่าเขามีแอปอื่นอะไรอยู่บ้าง บัญชีผู้พัฒนาปลอมมักมีลักษณะร่วมกันหลายอย่าง เช่นใช้ชื่อบริษัทที่ใกล้เคียงของจริงแต่สลับคำหรือเติมคำ อีกวิธีที่ปลอดภัยคือตามลิงก์จากประกาศของทีมพัฒนาเท่านั้น วิธีนี้ตัดปัญหาเรื่องแอปเลียนแบบไปได้เกือบทั้งหมด
เกม MOBA น่าเล่น
7. เก็บกวาดหลังเผลอติดตั้งของไม่ดีไปแล้ว
ถ้ารู้ตัวว่าติดตั้งของแปลกไปแล้ว ลำดับการแก้สำคัญกว่าความเร็ว สิ่งที่ต้องทำก่อนคือปิดเน็ตแล้วค่อยจัดการเรื่องที่เหลือ จากนั้นถอนแอปออกและตรวจสิทธิ์ที่เคยให้ไว้ทั้งหมด เพราะแอปบางตัวติดตั้งตัวช่วยไว้อีกตัวโดยที่เราไม่เห็นชื่อ ต่อจากนั้นให้เปลี่ยนรหัสของบริการที่ใช้รหัสเดียวกันให้ครบ สุดท้ายเปิดการยืนยันสองขั้นตอนไว้ทุกที่ที่ทำได้
ข้อผิดพลาดที่มือใหม่มักเจอ
ข้อแรกคือเชื่อว่าอยู่ในร้านค้าทางการแล้วจะปลอดภัยเสมอ ทั้งที่การตรวจของร้านค้าจับได้เกือบหมดแต่ไม่ใช่ทั้งหมด ข้อที่สองคือกดยอมรับสิทธิ์รวดเดียวโดยไม่อ่านสักบรรทัด เพราะเคยชินกับการกดตกลงจนกลายเป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติ ข้อที่สามคือใช้รหัสผ่านเดียวกันทั้งบัญชีเกมและอีเมลหลัก ทำให้ของหลุดครั้งเดียวแล้วเสียหายเป็นลูกโซ่
ข้อที่สี่คือโหลดม็อดจากลิงก์ที่คนในกลุ่มแชทส่งต่อกันมา โดยลืมว่าไฟล์ที่ส่งต่อกันหลายทอดอาจถูกสลับระหว่างทาง ข้อที่ห้าคือติดตั้งของทดลองแล้วลืมถอนออกเมื่อเลิกใช้ ทำให้มีแอปที่ไม่ได้เปิดมานานค้างอยู่พร้อมสิทธิ์เดิมทั้งชุด ข้อสุดท้ายคือปิดการแจ้งเตือนความปลอดภัยเพราะรำคาญที่เด้งบ่อย คำเตือนที่รำคาญที่สุดมักเป็นอันที่สำคัญที่สุด
แอปเกมปลอมในบริบทผู้เล่นไทย
บ้านเรามีวัฒนธรรมส่งต่อไฟล์และลิงก์กันในกลุ่มแชทของเพื่อนและกลุ่มผู้เล่น ซึ่งทำให้ของกระจายไปได้เร็วกว่าช่องทางทางการหลายเท่า ความไว้ใจในกลุ่มทำให้คนกดโหลดโดยแทบไม่ตรวจอะไร เพราะคนส่งเป็นคนที่รู้จักกันจริงจึงไม่มีใครสงสัยตั้งแต่ต้น วิธีที่ควรทำคือตรวจกับหน้าทางการของเกมก่อนเสมอ เพราะความเกรงใจไม่ได้ช่วยกู้บัญชีคืนมา
อีกเรื่องที่พบมากคือการโหลดเกมที่ยังไม่เปิดให้บริการในประเทศไทย ซึ่งเปิดช่องให้ไฟล์ที่ถูกดัดแปลงเข้ามาปะปนได้ง่ายมาก ถ้าจำเป็นต้องเล่นก่อนเปิดจริง ให้เลือกทางที่ความเสี่ยงต่ำที่สุด เช่นเล่นบนเครื่องสำรองที่ไม่มีข้อมูลสำคัญอยู่ข้างใน และรอเวอร์ชันที่เปิดอย่างเป็นทางการแล้วค่อยย้ายข้อมูลมาทีหลัง รออีกไม่กี่สัปดาห์คุ้มกว่าเสียบัญชีที่เล่นมานาน
คำถามที่พบบ่อย
แอปที่อยู่ในร้านค้าทางการปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ไหม ไม่ถึงขนาดนั้นแต่ปลอดภัยกว่ามาก คนใช้ยังช่วยกันรายงานทำให้ของแปลกอยู่ได้ไม่นานนัก แต่หน้าที่ตรวจชื่อผู้พัฒนากับสิทธิ์ที่ขอยังเป็นของเราอยู่ดี
โปรแกรมตรวจไวรัสบนมือถือจำเป็นไหม สำหรับคนที่โหลดเฉพาะจากร้านค้าทางการก็ไม่จำเป็นมาก นิสัยการติดตั้งที่ระวังมีผลมากกว่าโปรแกรมเสริมตัวไหน แต่ถ้าติดตั้งไฟล์จากนอกช่องทางเป็นประจำ การมีตัวช่วยไว้ก็ไม่เสียหาย
ม็อดที่เป็นแค่การเปลี่ยนหน้าตาก็อันตรายด้วยหรือ ขึ้นอยู่กับว่าได้มาจากที่ไหนมากกว่า ม็อดจากชุมชนที่มีระบบตรวจสอบและมีคนดูแลถือว่าเสี่ยงต่ำ และควรดูด้วยว่าเกมนั้นอนุญาตให้แก้ไขไฟล์หรือไม่ตั้งแต่แรก
ถอนแอปออกแล้วถือว่าจบเรื่องเลยไหม ยังไม่จบถ้าเคยกรอกข้อมูลบัญชีลงไป ข้อมูลที่ส่งออกไปแล้วจะยังอยู่ในมือคนอื่นต่อไปเสมอ การถอนแอปคือขั้นตอนแรกเท่านั้น ไม่ใช่ขั้นตอนสุดท้าย
เกมฟรีที่ไม่มีโฆษณาเลยน่าสงสัยไหม ควรตั้งคำถามไว้บ้างแต่ไม่ถึงกับตัดสินทันที เกมที่ได้ทุนสนับสนุนอาจไม่ต้องพึ่งรายได้จากโฆษณาเลย แต่ถ้าฟรี ไม่มีโฆษณา และขอสิทธิ์เยอะผิดปกติ ให้ถือว่าครบสามข้อแล้ว
สรุป
การแยกของจริงออกจากของปลอมไม่ต้องใช้ความรู้ทางเทคนิคอะไรมาก แค่ชะลอสักหนึ่งนาทีก่อนกดติดตั้งก็เปลี่ยนผลลัพธ์ได้แล้ว ถ้าจะจำอะไรกลับไปสามข้อ ให้จำว่าอย่าติดตั้งไฟล์ที่สั่งให้ปิดระบบป้องกัน อย่ากรอกรหัสบัญชีเกมนอกหน้าของเกมเอง และอย่าใช้รหัสเดียวกันข้ามบริการ แค่นี้ความเสี่ยงก็ลดลงจนแทบไม่เหลืออะไรน่ากลัว ที่เหลือคือความอดทนที่จะรอของจริงแทนการรีบกดของที่ดูเหมือน